Czas czytania: 5 minut
W wielu branżach coraz częściej pojawia się ten sam problem: dostępność dobrej jakości recyklatu.
Firmy deklarują chęć zwiększania udziału surowców wtórnych w swoich produktach, presja regulacyjna rośnie, a strategie ESG wprost wskazują na konieczność zamykania obiegu materiałów. W praktyce jednak znalezienie stabilnego źródła recyklatu o przewidywalnych parametrach bywa trudne.
Paradoks polega na tym, że w wielu przypadkach materiał fizycznie istnieje w systemie. Problem nie polega wyłącznie na technologii recyklingu ani na niewystarczającej ilości odpadów. Znacznie częściej wynika on z tego, że rynek surowców wtórnych jest operacyjnie bardzo rozproszony, co prowadzi do sytuacji, w której nie możemy odpowiedzieć na pytanie, dlaczego brakuje recyklatu wysokiej jakości.
Materiał krąży w obiegu, ale informacje o nim pozostają fragmentaryczne i rozproszone między wieloma uczestnikami rynku.
Dlaczego recyklat wysokiej jakości jest trudny do zdobycia
Kiedy producent wprowadza produkt na rynek, jego skład materiałowy jest dobrze znany. Wiadomo z jakiego tworzywa powstał, jakie dodatki zostały zastosowane i jakie parametry technologiczne spełnia materiał. Sytuacja zmienia się w momencie, gdy produkt staje się odpadem.
Od tego momentu materiał zaczyna funkcjonować w systemie gospodarki odpadami, który obejmuje wiele różnych podmiotów: firmy zbierające odpady, operatorów transportu, sortownie, brokerów oraz recyklerów. Każdy z tych uczestników posiada fragment informacji o materiale – dotyczący jego ilości, frakcji, jakości czy pochodzenia. Problem polega na tym, że te informacje bardzo rzadko są gromadzone w jednym miejscu.
W efekcie surowiec wtórny zaczyna funkcjonować jako anonimowy strumień materiału.
Gdzie w systemie gospodarki odpadami tracimy wartość materiału
W gospodarce obiegu zamkniętego ogromne znaczenie ma nie tylko sam proces recyklingu, ale również sposób zarządzania przepływem surowców pomiędzy firmami.
W praktyce wiele procesów w branży surowców wtórnych nadal odbywa się w sposób bardzo rozproszony. Informacje o dostępnych materiałach funkcjonują w arkuszach kalkulacyjnych, mailach lub systemach wewnętrznych poszczególnych firm. Organizacja odbioru materiału często opiera się na sieci znanych kontaktów, a dane o jakości surowca przekazywane są w sposób nieustrukturyzowany.
W takim modelu ogromna część potencjału materiału jest tracona nie z powodów technologicznych, ale organizacyjnych.
Dlaczego recyklat bywa droższy niż surowiec pierwotny
Jednym z największych paradoksów rynku surowców wtórnych jest to, że recyklat potrafi być droższy niż materiał pierwotny.
Na pierwszy rzut oka wydaje się to nielogiczne – skoro materiał już istnieje w obiegu, jego ponowne wykorzystanie powinno być tańsze niż produkcja surowca od podstaw. W praktyce jednak koszt materiału wtórnego często rośnie z powodu nieefektywności systemu. Jeżeli materiał jest trudny do zidentyfikowania, wymaga dodatkowego sortowania, oczyszczania lub testów jakościowych. Jeżeli nie ma stabilnego źródła dostaw, producenci muszą kupować materiał z wielu różnych źródeł.
W efekcie koszt materiału rośnie nie dlatego, że jego przetworzenie jest drogie, ale dlatego, że system dystrybucji surowców wtórnych jest mało efektywny.
Jak systemy zarządzania strumieniem surowców mogą zwiększyć dostępność recyklatu
Coraz większą rolę zaczynają odgrywać rozwiązania, które pozwalają zarządzać przepływem surowców wtórnych w sposób bardziej systemowy.
Takie systemy działają podobnie jak narzędzia zarządzania łańcuchem dostaw w innych branżach. Pozwalają one agregować informacje o dostępnych materiałach, koordynować proces odbioru i transportu oraz dokumentować parametry surowców.
Widoczność dostępnych strumieni surowców
Firmy mogą szybciej znaleźć odpowiedniego odbiorcę materiału, a potencjalni nabywcy surowców wtórnych zyskują dostęp do informacji o ich jakości, pochodzeniu i dostępności.
Dane o jakości materiału
Informacje takie jak waga materiału, zdjęcia frakcji, parametry jakościowe czy dokumentacja odpadowa mogą być powiązane bezpośrednio z konkretnym strumieniem surowca.
Koordynacja logistyki i odbiorów
Planowanie transportu, terminów odbioru i dostępności instalacji pozwala skrócić drogę materiału między firmami.
Cyfryzacja rynku surowców wtórnych jako kolejny etap rozwoju branży
W ostatnich latach ogromne inwestycje koncentrowały się na technologii przetwarzania odpadów – nowych instalacjach recyklingu, liniach sortujących czy technologiach oczyszczania materiałów. Coraz wyraźniej widać jednak, że kolejnym etapem rozwoju branży jest cyfryzacja przepływu surowców.
Narzędzia umożliwiające monitorowanie i koordynację strumieni materiałów pomiędzy firmami mogą znacząco zwiększyć efektywność całego systemu gospodarki odpadami.
Bo w gospodarce obiegu zamkniętego materiał nie powinien znikać w systemie. Powinien krążyć w obiegu razem z informacją, która pozwala zachować jego wartość.
Podsumowanie
Dyskusja o dostępności recyklatu bardzo często koncentruje się na technologii przetwarzania odpadów lub poziomie zbiórki materiałów. Tymczasem w wielu przypadkach kluczowym wyzwaniem jest coś znacznie bardziej podstawowego – zarządzanie przepływem surowców w całym łańcuchu wartości.
Materiał, który trafia do systemu, rzadko znika fizycznie. Częściej po prostu traci swoją identyfikowalność, a wraz z nią możliwość ponownego wykorzystania w produkcji o wyższych wymaganiach jakościowych. Dlatego w najbliższych latach rozwój gospodarki obiegu zamkniętego będzie zależał nie tylko od nowych technologii recyklingu, ale również od narzędzi, które pozwolą lepiej koordynować, monitorować i zarządzać przepływem surowców pomiędzy firmami.
W wielu przypadkach recyklat już istnieje w systemie. Problem polega raczej na tym, że firmy nie mają narzędzi, które pozwalałyby zarządzać jego przepływem pomiędzy uczestnikami rynku.
Bo w wielu przypadkach recyklat już istnieje w systemie – wyzwaniem jest raczej to, aby potrafić go odnaleźć i efektywnie wykorzystać.
Więcej o naszej wizji cyfryzacji rynku surowców można przeczytać tutaj.